cipro temperature medie aprile dostinex non ha funzionato volo + hotel per cipro furto di viagra film tcap via cipro orario orlistat ritiro dal commercio selegiline escitalopram ricetta medica per levitra pglo lab ampicillin tetto gazebo cipro 3x4 voltaren bula posologia grisogono rings allegra voltaren salbe pferde cymbalta e viagra risperdal fachinfo femara foglietto illustrativo tegretol farmaco generico artane rivotril chi prende zoloft allegra maglio cipro in peritoneal dialysis brand auf der costa allegra risperdal gotas bula pdf izz strattera ciclo abbondante dopo clomid sinemet 250 effetti collaterali cipro in 3 giorni rocaltrol pil voltaren gel alaptare come va preso il viagra ultrafarma cipro 500 moduretic farmacocinetica hotel villa cipro lido venedig bactrim sciroppo per diarrea prendere cialis con la febbre propranolol promethazine voltaren retard 100 dosis escitalopram ginecomastia metoprolol succinate etken madde panotile cipro ohrentropfen stillzeit ovaio policistico e clomid funziona post ciclo solo con nolvadex viagra per donne in erboristeria interazione coumadin alimenti augmentin sospensione pediatrico villaggio veratour cipro escitalopram in france voltaren zon gravid glucophage 500 bustine prezzo prednisone et cortisone se vermox non funziona vacanze a limassol cipro adalat crono 20 effetti collaterali sale piramidale di cipro augmentin bambini quando albendazole suppliers tofranil nome generico zocor ne ilaci cialis per la prima volta vacanze cipro settembre 2014 viagra andorre acheter strattera 60 mg atomoxetina interazione cialis betabloccanti voltaren comprimido 50 mg voltaren emulgel effet secondaire atarax 50 mg posologie prometrium 200 mg ovuli a cosa serve ventolin sante canoe augmentin posologie otite adulte provera prevent period foto di allegra de magistris enalapril metoprolol interaccion viagra intimax finasteride risultati dopo un mese generic diovan in canada meglio fastum o voltaren crestor 10 effetti collaterali indocin vs percocet finasteride e alcolismo chi prende il viagra cipro limassol immagini citalopram trazodone minocin depression ceftin ulcerative colitis risperdal si può sospendere cipro è un paese cee perdorimi i viagra nizoral shampoo quantity vendita ville cipro allegra d tem dipirona viagra generico brasil clomid serve la ricetta medica effetti collaterali ventolin nei bambini noleggio auto cipro opinioni propecia brevetto scaduto panotile cipro in der stillzeit cipro xr 500mg generico viagra x losartana potassica voltaren costi via cipro 39 r genova prometrium efficacia dopo prometrium ciclo seizure medicine dilantin spiagge di sabbia a cipro il clomid si puo' comprare senza ricetta minocin 50 100 sospensione nome generico do claritin viagra in italia senza ricetta volo aereo cipro posologia augmentin bid farmaco cardura effetti collaterali feldene fiale costo prescrizione medica viagra depo provera false positive pregnancy test dostinex somministrazione cialis 5 mg ed effetti collaterali medicines similar to voltaren kamagra è sicuro perchè clomid non funziona cosa e il finasteride dutasteride e finasteride insieme case affitto cipro nord ventolin giá mare cipro maggio animali endemici cipro recensioni su viagra allegra d allegra 180 triamcinolone cream cost viagra in phoenix az atarax peut il tuer dilantin calcium viagra mann allegra odontologia integrada brasilia posologia do allegra pediatrico methotrexate interruzione gravidanza tempo di somministrazione augmentin nimotop gocce controindicazioni viagra a digiuno voli economici per cipro propecia durata cura il cialis fa diventare ciechi cialis dolore gambe voltaren dispers blut im stuhl cialis aiuto psicologico lich su viagra tracce di cialis nel sangue prometrium 200 come usarlo vytorin 10/20 mg prezzo augmentin antibiotico dose bambini tofranil rivotril viagra da 100 quanto costa moduretic compresse foglio illustrativo personaggi famosi finasteride zyprexa divisibile voli per cipro dall italia risperdal risques lincocin 600 effetti collaterali triamcinolone pericardial effusion teigne chien nizoral clima a cipro a maggio provera cora non alimentaire seroquel ne icin augmentin antibiotico somministrazione abbazia bellapais cipro trazodone canine dosage cipro meglio parte turca o greca levitra und ramipril voltaren resinat pille eczema triamcinolone cream tretinoin non comedogenic per comprare il cialis serve ricetta augmentin 400 mg bambini dosi clomid quando arrivano le mestruazioni cipro modello intrastat video assunzione viagra coumadin tempo di emivita dolori mestruali dopo clomid prazosin renal colic viagra en colombia costo medicamento crestor bula voltaren crema precio colombia come usare cytotec per abortire medicamento generico de benicar crinone gel e prometrium voltaren donne incinta augmentin quando assumerlo voli venezia cipro cipro.gov.za annual returns cloridrato de diltiazem 25mg naltrexone implant richmond va tronchetti provera curriculum voltaren et alcool perche' prendere il cialis prednisone rilascio modificato controindicazioni risperdal consta scheda tecnica cialis da 5 prezzo federica allegra viroza respiratorie augmentin cialis prezzi in italia risperdal bipolarité ciclo anticipato con clomid metoprolol succinate er cost leishmaniose allopurinol dosierung protonix suspension 40 mg differin 0.3 comprar tegretol 400 mg a cosa serve paronychia triamcinolone caduta dei capelli finasteride allegra d contiene aspirina differin costo voltaren gel pille cipro fa parte della nato benzac crema composizione cialis online con ricetta isi dari ventolin cialis disfunzione erettile triamcinolone acetonide cream 0.05 clozaril contraindications generico de tegretol tomtom mappa di cipro albendazole orbital cysticercosis farmaci simili a viagra vendita levitra orosolubile cap cipro limassol lincocin pediatrico ampolletas clopidogrel farmacocinetica y farmacodinamia pdf cipro del nord carta d'identità clindamycin dosage preseptal cellulitis lariam posologia adulti dose ampicillin uti chi ha usato levitra ciprofloxacin alternativen finasteride 5 mg prezzo golf albenza ristorante cialis 20mg filmtabletten - import veron pharma triamcinolone acetonide vs clotrimazole atarax 100 mg posologie atarax 25 mg indicazioni terapeutiche forum salute levitra orosolubile costo pomata benzac neurontin foglietto illustrativo coumadin interazione alimenti voltaren dolo 25 mg preis differin tratamento acne provera e pilula chloramphenicol salep mata ibuprofen 800 voltaren resinat diclofenac tizanidine combination motilium foglietto illustrativo pumpica ventolin cena come posso avere viagra il viagra fa durare di piu desyrel fda approval cuanto vale viagra en chile viagra composto quimico abilify orale suspensie premarin crema per bambini cymbalta e sonolencia anthropologie allegra dress astinenza da zoloft sintomi isoptin per cefalea grappolo augmentin per bronchite bambini diflucan cp scheda tecnica provera diane 35 prescription voltaren cream liberalizzazione viagra generico metoclopramide ilac plavix per fibrillazione atriale triamcinolone vaseline cetomacrogol creme traghetto creta cipro augmentin for periorbital cellulitis nizoral creme eichel generico propecia farmacia allegra d possui corticoide provera cause a miscarriage cialis e cecità compuesto viagra cibi vietati terapia con coumadin allegra compagnia testo propecia schweiz preis ist diclofenac voltaren taken provera no period bisoprolol to metoprolol conversion a quoi sert le medicament xenical tricor vs lovaza allegra mcevedy moroccan filo pie voltaren tabletta ara nizoral crema inci dipyridamole mibi triamcinolone salicylic acid viagra ed eccitazione pub voltaren plast velo voltaren su ematoma triamcinolone acetonide cream 15g a cosa serve il trental farmaco coumadin alimentazione azo standard pyridium sushi via cipro propecia lima peru m. tronchetti provera documenti ingresso cipro terramycin anti scar avodart a che serve propecia lozione capelli voltaren iniezioni allattamento nizoral shampoo per caduta capelli danazol accion farmacologica allegra follia qual o generico do feldene dose augmentin per scarlattina provera medroxyprogesterone acetate adalah lexapro farmacologia rossi allegra em marilia benicar honda rio preto dove posso trovare viagra generico hartritmestoornissen propranolol voltaren jel muadili a volte il viagra non funziona viagra naturel recette differenza tra xeristar e cymbalta dostinex cerco un bimbo abilify sospensione orale cittadinanza di cipro disturbo bipolare e anafranil quando iniziare clomid consigli su viagra clomid farmacie pret trazodone grapefruit flomax serve la ricetta augmentin dosi bambino la patilla sirve como viagra risperdal 0 5 beipackzettel pcdna ampicillin voltaren 75 mg effet secondaire triamcinolone acetonide cream usp 1 percent medicine vertigo meclizine comprare cialis in slovenia voltaren artritis reumatoide noroxin 400 posologia affitto metro cipro roma dividere una compressa di viagra clomid precio costa rica voltaren medical definition seroquel 100 beipackzettel voltaren pericoloso lariam principio attivo serophene e progesterona principio attivo zovirax labiale nexium 40 indicazioni norvasc foglio illustrativo generico do tegretol cr 200 voltaren on acne bombolo viagra cinese voltaren nota cuf prednisone diaphoresis augmentin compresse confezione posologia de neurontin levitra orosolubile costo benzac prezzo farmacia costa allegra demolizione viagra cialis differenze risperdal consta constipation la vedova allegra bologna trandate foglietto illustrativo voltaren dolori al collo voltaren crema precio peru trental farmacodinamia viagra presion arterial alta voltaren pildoras fabio provera vermox azione clorhidrato propranolol para sirve il cialis non mi fa effetto methotrexate e pillola anticoncezionale arcoxia è pericoloso cipro nord assistenza sanitaria metoprolol o captopril voltaren e lyrica depo provera carcinogen effets sevrage risperdal triamcinolone acetonide fungal meningitis aeroporti cipro ryanair aeroporto principale cipro contre indication cialis 20 mg cibo tipico di cipro motilium domperidonum 10 mg notice dottor allegra palermo diovan generic dosage antibiotico augmentin e uovo voltaren mareritt zyban nome generico differin gel 0 3 onde comprar lincocin pediatrico cipro settembre clima viagra uso giornaliero cipro delayed period depo provera and rifampicin come comprare viagra su internet bactrim balsamico posologia prednisone bugiardino aldara medical corporation triamcinolone acetonide ointment 1 lb diflucan candida maschile lorazepam for palliative care kamagra con ricetta voltaren pomade costo ristoranti cipro hat ventolin cortison giapponese via cipro roma risperdal sciroppo scheda tecnica arret risperdal fatigue chronique finasteride ogni due giorni seroquel gocce posologia minocin funziona per l'acne norvasc abbassa la pressione female viagra.com quanto augmentin dare periodo migliore cipro triamcinolone acetonide cream 454g vero viagra naturale diflucan per due giorni voli catania nicosia cipro cialis 5 mg prescrizione medica isola di cipro religione viagra aumenta durata posologia del metoprolol aldara cream superficial basal cell carcinoma triamcinolone meningitis levocetirizine vs allegra d foto spiagge cipro escitalopram permeability voltaren somministrazione viagra im sport remedio generico do allegra buonanotte allegra luvox tem generico antibiotico augmentin 1 gr mappa isola cipro compazine insomnia affitto casa via cipro roma differenze tra klacid e augmentin colchicine and voltaren ultime notizie cialis depo provera in europe la vedova allegra di franz lehar ossiuri dopo vermox propranolol medicament dangereux minocin 100 per rosacea provera post pill amenorrhea lozol discontinued motilium 1 mg/ml suspensie caverta indian price voltaren overdose definition voltaren tab dose zyprexa e glicemia vermox si sarcina cialis cura per la prostata dostinex e ritardo ovulazione cipro fai da te il viagra provoca infarto colombia pene viagra lamictal perdita di peso voltaren tabletten ratiopharm triamcinolone in alopecia areata alimenti vietati con assunzione di coumadin arcoxia ginocchio voltaren dispers und antibiotika importera viagra lagligt canzone allegra karaoke è meglio il levitra o il viagra allopurinol diuretica cialis online sito sicuro isotretinoin periorale dermatitis voltaren interazione farmaci allegra compagnia penny market allegra pediatrico colombia la vedova allegra valzer youtube bactrim infezione vie urinarie abilify che cos'è propecia fa ingrassare bactrim composizione il significato del nome allegra voli aerei roma cipro voltaren gel solning losartan diovan comparison lasix azione costo confezione viagra farmacia zoloft 50 mg principio attivo augmentin bambini dose per 14 kg cialis 20 mg informazioni aldara carcinome basocellulaire posologie prednisone angine recensioni su cipro finasteride dove agisce comprar viagra santiago de chile adapalene differin acne scars cymbalta 60 mg e gravidanza antidepressivo tricíclico clomipramina anafranil fda generic diovan claritin efeito colateral
Nautica Portal maliAdriaticsailor maliIjedrenje - mali
Stjepan Vekarić - Naši jedrenjaci PDF Ispis E-mail
Pisanje mora - Knjige o moru
Autor Đivo Bašić   
Utorak, 28 Veljača 2006 20:56



Stjepan Vekarić, Naši jedrenjaci, Pomorska biblioteka 1, Književni Krug, Split 1997, 396. str.

Prva knjiga Pomorske biblioteke Književnog Kruga iz Splita je knjiga Naši jedrenjaci Stjepana Vekarića (1917.-1991.), neumornog i predanog istraživača naše pomorske prošlosti. Knjiga je okvirno trojednog sadržaja (na drugim mjestima objavljenih radova): Pelješki jedrenjaci, Split 1960.; Naši jedrenjaci za dugu plovidbu kroz stoljeća, Pomorski zbornik I, Zagreb 1962.; Tri stoljeća pelješkog brodarstva, Pelješki zbornik 4, Zagreb 1987. - dva posebna poglavlja: 300 godina pelješkog brodarstva duge plovidbe i Popis jedrenjaka u vlasništvu Pelješčana i stranih jedrenjaka na kojima su Pelješčani bili zapovjednici. U ovom zadnjem još 1960. g. autor je objavio popis peljeških jedrenjaka u vremenu od 1500.-1900. g., a prošireni popis (bez parobroda) je izdan u koautorstvu sa sinom Nenadom Vekarićem.

Predgovor (str. 7-8) je napisao urednik Mithad Kozličić, a život i djelo Stjepana Vekarića (str. 9-33) donosi recezent Berislav Visković. Osobito je značajna autorova odabrana bibliografija (str. 35-49) koju je priredio Nenad Vekarić, a znanstveni i stručni radovi (knjige, studije i članci, te prikazi, recenzije i kraći prijevodi) i članci u enciklopedijama dosežu impozantan broj od 550 jedinica odnosno naslova!

Pelješac, ta griva-natkrilnica Dubrovačke Republike, nadstrešnica ili odskočna daska s koje se polazilo kako u Jadran tako i u sva mora svijeta, uklapa se u logiku jednostavnosti jednog poluotoka: okružen s tri strane morem bio je prepušten (zapravo okrenut) moru, a more je to vraćalo blagostanjem tog podneblja i mještana koji su kao pomorci doživljavali različite duše mora: od onog (kao ulje) mirnog (i ponekad nepovoljnog - zbog besposlice jedara), do bijesnog i gorkog (u krajnosti pogibeljnog). Upravo je duga plovidba kroz stoljeća ono dugo trajanje koje piše život i prosperitet nekog kraja (maritimno okrenutog prostora), ali i suton (u drugoj polovici XIX. st.) kada se ustraje "na jedrima", tvrdoglavo se opirući duhu vremena koji nosi strojeve na paru. Ponekad i sva ta stoljeća podsjećaju na paru i sumaglicu kroz koju ovakva djela dođu kao vodići i nositelji (podataka) vremena. Samo letimičan pogled na bilješke ove knjige govori nam o iznimno uloženom trudu i korišćenju različitih arhivskih serija, zasigurno i odricanju (što ljudi prečesto zaboravljaju vidjeti u onoj bijelini između redova teksta).

Naši jedrenjaci za dugu plovidbu kroz stoljeća (str. 53-84) određeni su trima podnaslovnim okvirima. U prvom (I.) ugarsko-hrvatskom i razdoblju dalmatinskih slobodnih općina (1200.-1420.) pada u godini 1258. i prvi spomen jedne dubrovačke koke, ili pak 1303. g. zaplijena jednog dubrovačkog broda u Napulju nakrcanog uljem i koraljima (čitaj: začinom i ukrasima), koji je plovio u Kandiju (Kretu), te 1373. g. izboreno pravo u vidu (obliku) papine bule prema kojoj su Dubrovčani godišnje mogli uputiti dva broda u Aleksandriju i ostale (istočne) zemlje. Tada i dubrovačko Veliko vijeće (1390. g.) prihvaća odluku o subvencioniranju izgradnje brodova u smislu povećanja trgovačke flote. Barkozij (pored koka) je najčešći tip dubrovačkog jedrenjaka koji je u drugoj polovici XIV. stoljeća veći, a vrijednost mu katkad prelazi i 2000 perpera. Broj od 40 brodova duge plovidbe na razmeđu XIV. i XV. stoljeća je okviran (zapravo približan). Dubrovnik je tada najjače pomorsko središte (poslije Zadarskog mira 1358. g.), a iza njega su Zadar (osobito nakon Torinskog mira 1381. g.), te Split, Kotor, Hvar, Korčula, Trogir i Rab, što autor brižljivo potkrijepljuje primjerima.

Drugo (II.) doba mletačke vladavine (1420.-1797.) obilježeno je slobodnim (gradskim) ozračjem jedino Dubrovnika, u smislu ovisnosti ostalih krajeva Dalmacije: primorja od Venecije, a zaleđa od Turskog Carstva. Tu je i Apendinijev (i kasnije Engelov) podatak da Dubrovnik sredinom XV. stoljeća ima 300 brodova. Tipološka određenost karavelama, galijunima ili navama pada u XVI. stoljeće, a težinska se kreće od 70-90 odnosno 100 i rijeđe 200 kola. (Točan popis iz 1599. g. navodi za Dubrovnik 52 jedrenjaka duge plovidbe). Tijek XVII. stoljeća prati i tijek nazadovanja dubrovačke trgovačke mornarice (i porast privilegija francuskih brodova na Levantu). Patake i nave su najveći dubrovački brodovi druge polovice XVII. stoljeća. U XVIII. stoljeću, koje pri kraju kulminira slomom Venecije, te neprijateljstvima Francuske i Austrije, nazire se u kasnijim izvještajima broj dubrovačkih brodova koji varira od 270-360. To je i razdoblje kada se Boka kotorska pomorski naglo razvija, zatim tu su podaci o jedrenjacima Lošinja, Hrvatskog primorja, Trsta, Brača i već spomenutih gradova.

Za treće (III.) doba austro-ugarske uprave (1797.-1914.) jedna statistika iz 1805. g. govori nam da je na istočnoj obali Jadrana tada bilo 1.599 jedrenjaka, a 1815. g. još samo 504 jedrenjaka duge plovidbe. Tu su i tablični prikazi istočnojadranskih jedrenjaka duge plovidbe prema pomorskim središtima (za to razdoblje).

Pelješki jedrenjaci (str. 85-264) bili su brodovi na koima bi pelješki kmet pri izlasku iz dubrovačkih voda postao slobodan dubrovački građanin. U drugoj polovici XVII. stoljeća, npr. u Trstenici gotovo svaki odrasli muškarac je pomorac, ribar, mornar ili kapetan.

Ribari (I.) - Ribarstvo tog područja ima obilježje istočnojadranske općenitosti: lov srdela i tuna je najvažniji. Bilo je i lova izvan peljeških voda, a autor navodi poste i sastav družina za lov srdela, njihove obveze, prodaju, podatke o šabakama (srdelarskim mrežama), itd. Lov tunja je karakterističan za jugoistočni dio poluotoka (Trstenik, Žuljana), a lovile su se i gere i cipoli. Postojala je i obveza kmetova i polovnika u XVI. stoljeću prema vlastelinima u Dubrovačkoj Republici u obliku godišnjeg davanja "kablića riblje želatine". Riba se lovila u Neretvi, oko Mljeta, Korčule i dr. Autor nam dočarava zapletenost mrežama tužbi koje prate ribarstvo ovog područja, osobito u XVIII. stoljeću. Uzgajaju se i kamenice, love se koralji, a u prvoj polovici XIX. stoljeća ribarstvo stagnira (osim Trpnja). Neobzirnost austrijske uprave ima za posljedicu iseljavanje na Aljasku, u Kaliforniju, Meksički zaljev, New Orleans (ušće Mississippija - uzgoj kamenica, te lov i prerada rakova).

Brodovi za ribarstvo i obalni promet (II.) bili su pogodni (i) za prijevoz viškova poljoprivrednih proizvoda (vina i ulja), obično do 50 t nosivosti. Najmanji tipovi barki (čamaca) na Pelješcu su: barketa, libus i peotina, te copula za ribarenje u Neretvi. Zatim, tu su još: barka ili gondula, šionica, svićarica, srdelara, jarmenica, bastašica, solarica, bracera, brigantin (XVI. stoljeće), pelješke fregate (XVI. i XVII. stoljeće), te grip, skirac (sagittia, saetta), tartanele, tartane, marsiljanete, marsiljane, trabakuli i dr. Iz popisa od 1815. g. poslije pada Republike na Pelješcu se nalazilo 265 (manjih) brodova.

Duga plovidba (III.) na Pelješcu XVI. stoljeća u tipološkom je ozračju galijuna. Tu su još pulake, patake, fregatuni, marsiljane i dr. Poslije velikog potresa (1667. g.) Pelješčani postupno povećavaju svoje udjele u različitim dubrovačkim brodovima (postajući vlasnici najvećeg dijela karata). Velika uloga peljeških pomoraca i kapetana očituje se u dobivanju važnih položaja u državnoj upravi druge polovice XVIII. stoljeća. Najveća nava tog doba (1785. g.) je Fiskovićev "Postojani" (328 t). Pelješčanima teško pada zamjena dubrovačke zastave austrijskom (oko 1815. g.). Krimski rat (1853.-1857.) znači konjukturne godine i na Pelješcu. Braća Bjelovučić iz Janjine i "Braća Mimbelli" najuspješniji su brodari tog doba. Javljaju se i novi tipovi (pored brigantina): golete (škune) i bombarde, kasnije barkovi, itd. Godine 1906. izbrisan je iz registra austrougarske trgovačke flote posljednji jedrenjak duge plovidbe Sikirićev bark "Ani Elmer".

Gradnja i nabava brodova (IV.) u XVII. stoljeću od strane Pelješčana bila je u drugoj polovici većinom u Gružu. U XVIII. stoljeću malo su brodova gradili u Korčuli, da bi u drugoj polovici XIX. stoljeća slika bila drukčija. Brigantin "Gruž" (315 t) Stjepana Florija porinut je 1820. g. u Gružu i značio je prekretnicu u dotad zapuštenom gruškom brodogradilištu. U drugoj polovici XVI. stoljeća postoji na Pelješcu već nekoliko brodogradilišta. Do 20-tih godina XVII. stoljeća tu se neprekidno grade jedrenjaci, a zatim slijedi 150-godišnje razdoblje neaktivnosti istih. Brodogradnjom su se u XVIII. stoljeću bavili: Krtica (Krstitelj - u Bakru), Jugović i Šuljaga (u Gružu), itd. Brodovlasnici Flori, te kasnije Mimbelli, zamijenili su gradnju (svojih) brodova u Hrvatskom primorju da bi ih gradili u Livornu. Tršćanska brodogradilišta najveći su konkurenti brodograditeljima u Hrvatskom primorju u XIX. stoljeću. Ponekad su modernizirani stari ili kupovani rabljeni brodovi što su bili indikatori konjukture pomorske trgovine. Tako je od 1735. do 1749. g. zabilježen (u knjigama dubrovačke kancelarije) 51 ugovor o kupnji brodova u Senju, Bakru, Rijeci i Trstu, a autor donosi sve ugovore Pelješčana.

Vlasnici, upravitelji i kapetani (V.) bili su neko vrijeme uzimani od vlastele i dubrovačkih trgovaca (pučana) za te funkcije ili bi koristili prava vlasništva na(d) brodovima. Autor smatra da već u XVII. stoljeću vjerojatno svaka pelješka obitelj posjeduje vlastiti brod. Od XVI. do XIX. stoljeća kaotično se izmjenjuju razdoblja prosperiteta i kriza u pomorskom gospodarstvu Pelješca. Pelješko pomorsko društvo (Associazione Marittima di Sabioncello) osnovano je 1865. g., ali zbog pretežiranja na jedrima (umjesto na pari), likvidirano je nakon nepunih 20 godina. Obitelj Mimbelli je propala 1880. g. zbog istih razloga. Zapovjednici su morali biti vlasnici i nekoliko karata (najmanje 2-6) kako je to propisivala dubrovačka vlada. Tako se izdvajaju brodovlasničke od kapetanskih obitelji (zbog mogućnosti kupnje karata), a osobito tijekom udvostručenja i utrostručenja tonaže jedrenjaka duge plovidbe u XIX. stoljeću. Pored upravitelja (patruna) i kapetana javljaju se "prigodno" kapetan zastave i kapetan fermana.

Posada (VI.) je sastavljena od mornara i malih. Brodski časnici (pored kapetana) su: brodski pisar (poručnik), božman, gvardijan, upravitelj brodskog čamca, drvodjelac (brodski tesar) i ekonom (dispensjer).

O životu i prilikama na brodovima (VII.) autor iznosi podatke iz XVIII. stoljeća kada su česti istupi mornara protiv kapetana, najčešće zbog lošeg stanja broda. Mornari su kažnjavani zatvorom zbog napuštanja broda bez odobrenja (odnosno samovoljno) kao što su npr. 1639. g. dva mornara (pobjegla sa solarice) kažnjena udarcima bičem (3). Povrijedu carinskih propisa obično je pratila zapljena robe odnosno zabrana ukrcavanja. Posada broda znala je i štrajkati, kao što je to učinila 1881. g. na barku "Kainan" u Londonu (na iskrcavanju drva) zbog velike hladnoće. Isticanje zastave naopako ukazivalo bi na nasukani brod, a na gornjem križu - propuštanje vode, itd. Posada se žali i na lošu prehranu, kao 1785. g. kada su jeli hranu "kakvu na karaveli jedu robovi". Ili kada kapetan u svojoj škrtosti i pohlepi uvodi ograničenja svih namirnica na barku "Noe" 1872. g. i sl.

Prijevoz soli (VIII.) je značajan vid (i ne samo pomorske) trgovine. Većinom se proizvodila ružičasta (sale rosa) i bijela sol. Osobito je u Trpnju bilo razvijeno unajmljivanje solarica za prijevoz soli.

Brazdama jantarske rute (IX.) kretala se trgovina proizvodima s Balkana. Od XVI. sttoljeća kada se prevozi koža, vuna, vosak, konji, pa do orijentalne robe na Zapad. U XVII. stoljeću pelješki brodovi najviše robe (osobito kože) prevoze u Ankonu.

Veze s Hrvatskim primorjem (X.) potječu od prvih (uščuvanih) vijesti o pelješkim brodovima iz druge polovice XVI. stoljeća.

Trgovina žitom (XI.) u nabavnom obliku odvijala se na Siciliji, u Apuliji, Albaniji, Romaniji (Grčkoj), Anadoliji, Hrvatskom primorju ili Istri, s pelješkim brodovima u većoj mjeri od XVII. stoljeća. U prvoj polovici XIX. stoljeća pelješki su brodovi prevozili žito najviše na relaciji Crno more - Marseille ili Livorno, a u drugoj polovici XIX. stoljeća iz ruskih luka izravno u Englesku (Falmouth, Cork), također američko žito. Braća Flori imaju u Carigradu 1828. g. sjedište bogate trgovačke kuće i banke, a u Livornu i Londonu filijale, te vlastitu flotu jedrenjaka.

Prijevoz putnika (XII.) u lokalnom putničkom prometu između Pelješca i Dubrovnika (pored jakih veza iz vremena Dubrovačke Republike) pouzdanije je zabilježen tek u XIX. stoljeću, a još u XVIII. stoljeću između Trpnja i Primorja spominje se "traget", te veze s Anconom, i u XIX. stoljeću s Trstom.

U službi države (XIII.) pelješke barke i veći jedrenjaci često su (u ulozi pomoćnih brodova) prevozili vojsku, municiju ili živežne namirnice. Tako je npr. 1770. g. za poštanski promet Trpanj - Rijeka popisano 15 barki.

Karavane sredozemnog mora (XIV.) bile su skupne plovidbe koje su brodovi mogli dobiti patentom - ovlaštenjem u trajanju od 3 1/2 godine, s obveznim pravom povratka (s teretom soli ili žita).

Po svim morima i oceanima (XV.) (onim izvan Sredozemnog mora) sveobuhvatnije i značajnije je plovljenje(m) zabilježeno tek u drugoj polovici XVIII. stoljeća.

Žrtve mora (XVI.) zapravo su uvijek pomorci. Na kopnu to su njihove obitelji. Od havarija i nezgoda najčešća je (ona) prodiranja vode u brod (do druge polovice XIX. stoljeća). Ponekad se očajnički u more bacaju velike količine tereta, kao na fregatunu kap. Jakšića "Gospa od Loreta sv. Antun" pri oštećenju kormila, itd. Ponekad votivni zapisi na slikama govore u svojoj šturosti o veličini nezgode (ili su jedini zapisi o istoj). Ipak, naleti gusara su mnogo opasniji od naleta vjetra. Tako su Cvjetkovićev i Ruskovićev brod 1650. g. napali u Mesini, bacili u more 4 kara soli (u nadi pronalaska nećeg vrijednijeg), a s ovog zadnjeg odnijeli su čak mornarski dvopek i četverovijađne zarade. Zdravstvene (ili bolje: nezdravstvene) okolnosti su obično neprilike na moru ili u luci, kao što je pisao Vice Baletin 1797. g. o žutoj groznici u Baltimore-u.

Priznanja i zasluge (XVII.) su stekle pelješke obitelji Orebići i Bizari u početku XVIII. stoljeća od Austrije u vidu plemstva i znatnih trgovačkih povlastica. Tu spada i spašavanje kap. Joza Šunja ("Nikola Desopt") koji je spasio američki bark "Homer", te dobio zlatni sat od Abrahama Lincolna.

Na kraju puta (XVIII.) je uvijek željama okićena luka. Brodovima je krajnja luka ili (relativno) konačni kraj najčešće brodolom ili dotrajalost i prodaja broda. U drugoj polovici XIX. stoljeća izgubljeno je na otvorenom moru dotad najviše peljeških brodova, npr. samo u 70-tim godinama njih 8. Autor donosi i primjere kao što je slučaj stradanja barka "Serug" (i njegove zle kobi), koji je nestao na Atlantiku 1880. g., te mnogih drugih (sa smrtnim prizvukom požara ili istrunuća) i sl.

U 300 godina pelješkog brodarstva duge plovidbe (str. 265-310) autor donosi podatke o: (I.) Pelješkim pomorcima u sklopu dubrovačke trgovačke mornarice u XVII. stoljeću, za prvu polovicu tog stoljeća (str. 266-270); za razdoblje 1650. do 1700. g. (str. 270-274); II. Pod raznim zastavama (XVII. - XVIII. stoljeće) spominju se Pelješčani u mletačkoj trgovačkoj mornarici prema, između ostalih, podacima knjiga i arhivskih dokumenata (nakon 1700. g.) bratovština pomoraca u Veneciji. Tako su npr. brodovi pod zapovjedništvom peljeških kapetana Fiskovića, Jopića i dr. pod mletačkom zastavom obavljali putovanja do Londona i dalje. U svojim spremištima čuvali su zastave i patente nekoliko država, a u datim momentima pokazivali bi najpovoljnije. Krajem XVII. stoljeća Mlečani se na Levantu koriste (neutralnom) dubrovačkom zastavom, ali početkom XVIII. stoljeća je obrnuto: pelješki kapetani zamjenjuju dubrovačke patentima Mletačke Republike.

Pelješčani u Veneciji u prvoj polovici XVIII. stoljeća (str. 278-282) bili su kako zapovjednici-kapetani brodova (koji su morali biti mletački građani ili najmanje 10 godina nastanjeni na teritoriju Mletačke Republike), zatim časnici i mornari kojih je od 1700.-1750. g. u knjizi u kojoj su se vodili strani pomorci bilo registrirano 400 (pomoraca) s Pelješca.

Pod austrijskom zastavom u XVII. i XVIII. stoljeću (str. 282-288) donosi se i tablični prikaz brodova povraćenih pod dubrovačku zastavu. Predstavka Trgovinske komore iz Senja 1754. g. hvali dubrovačke pomorce (i na taj način pelješke kao najbrojnije od (is)tih) koji su bili sposobni, vjerni i poslušni, a plovili su 10-30 i više godina, pa i cijeli životni vijek na austrijskim brodovima.

Pod raznim zastavama (str. 289) XVII. i XVIII. stoljeća spominju se zastave Španjolske, Francuske i Papinske države.

Pod jeruzalemskom zastavom (str. 290) 1669. g. plovi najmanje 12, a u razdoblju od 1682.-1695. g. 8 peljeških brodova.

III. Pod zastavom Dubrovačke Republike (XVIII. - XIX. stoljeće) (str. 291-296) Pelješčani su 1800. g. vlasnici 174 jedrenjaka dubrovačke flote, zapovjednici su na 80 brodova dubrovačke zastave, a ukupno je 94 kapetana i 710 časnika i mornara tog kraja.

IV. Pelješki pomorci i brodovi pod austrijskom i austro-ugarskom zastavom (XIX. stoljeće) (str. 296-310) obilježavaju pomorsko-trgovačka društva braće Flori (1816.-1865.), braće Mimbelli (1825/7.-1880.), brodarsko društvo "Rođaci Bjelovučić" u Janjini (1840.-1895.), Pelješko pomorsko društvo (1865.-1885./1891.), te Fiskovići i Bijelići. Tako je prema podacima Joza Šunja iz 1868. g. Pelješac imao 65 jedrenjaka duge plovidbe, 30.000 t ukupne nosivosti (2.000.000 forinti stvarne vrijednosti). Autor tablično potkrijepljuje svoja istraživanja o tim društvima i obiteljima.

Popisi jedrenjaka u vlasništvu Pelješčana i stranih jedrenjaka u vlasništvu Pelješčana predočeni su dugim (A.) Pregledom jedrenjaka u vlasništvu Pelješčana (str. 311-357), te (B.) Pregledom stranih jedrenjaka i jedrenjaka iz drugih pomorskih središta na kojima su Pelješčani bili zapovjednici (str. 357-365).

Na kraju knjige je kazalo geografskog nazivlja (str. 367-374), ilustracije (c/b - 52) i grafikoni (2), te kazalo osobnih imena (str. 375-391) s konačnim krajem knjige u vidu općeg kazala nje same.

Meki uvez ne smeta tvrdom i upečatljivom dočaravanju ove iznimno vrijedne knjige, koja je svoje mjesto našla u "Pomorskoj biblioteci" (već spomenutog Književnog Kruga Split), ali i u bilo kojoj drugoj okrenutoj predanosti ljudskog truda i plodnog rada, te okružja stručnog i znanstvenog.


 

Drugi tekstovi ovog autora ...