donde puedo comprar sarafem en guatemala donde puedo comprar clozaril en republica dominicana compra de zantac venezuela donde comprar astelin en ambato como comprar rosuvastatin en el salvador necesitas receta para comprar zyloprim como se compra la phenergan opiniones comprar noroxin generico donde puedo comprar pastillas pariet en hermosillo como comprar evista oral jelly en españa conseguir erexin-v sin receta argentina comprar torsemide en las palmas sin receta donde comprar singulair generico foro comprar nizoral iquique como comprar nitrofurantoin por correo donde comprar pristiq sin receta medica trial erection packs 1 orlistat barato donde comprar el mycelex-g en mexico caverta donde comprar en españa foro micronase sin receta donde comprar aricept en barranquilla donde comprar una pastilla de lynoral comprar brand advair diskus generico contrareembolso en españa sitios seguros para comprar quibron-t donde comprar viagra jelly sin receta en quito la etodolac se vende sin receta medica pastilla cytotec donde la compro donde puedo comprar citalopram en santa cruz bolivia donde comprar exelon en bilbao donde comprar abilify generico en chile donde comprar zofran en andorra donde comprar diclofenac 1 donde comprar suhagra en saltillo foro hydrea sin receta donde comprar zyprexa en buenos aires como tener avana sin receta donde comprar pristiq en managua zebeta urgentes que requieren orden previa y prorroga del fiscal compra de zestril por telefono quiero comprar pastilla erythromycin donde comprar diarex en quito-ecuador dapoxetine sin receta en usa orden de precedencia en gyne-lotrimin sociales donde comprar liv 52 en tampico comprar uroxatral el salvador como comprar arcoxia sin receta en argentina comprar valtrex en caracas nitrofurantoin sin receta medica en lima necesito receta para comprar kamagra soft en españa comprar lopressor en colombia comprar pastillas xalatan mexico comprar shallaki en farmacias de madrid sin receta comprar crestor sin receta en uruguay augmentin donde comprar bogota se puede comprar brand levitra en andorra como comprar zovirax en francia donde comprar zyvox en valledupar comprar antivert monterrey comprar robaxin en farmacia con receta avana en mexico sin receta donde comprar geriforte syrup en cordoba donde puedo comprar zantac en miami donde puedo comprar las pastillas brand viagra en estados unidos comprar pastillas sueltas skelaxin decadron generico sin receta ocupo receta para comprar hydrea donde compro elavil en monterrey comprar cefadroxil en farmacias de madrid sin receta donde comprar liponexol en puerto rico donde comprar lipitor finasteride donde comprar una pastilla de kamagra super el synthroid se compra con receta comprar trileptal sin receta en españa comprar synthroid en españa contrareembolso necesito receta para comprar cymbalta donde comprar pastillas renagel en caracas como comprar cholestoplex en una farmacia en chile se puede comprar el benemid en farmacias como puedo comprar medrol en usa donde comprar quibron-t en toluca comprar prilosec en usa sin receta comprar nicotinell pago contrareembolso super avana juridicos documentados en compra de vivienda comprar sumycin en sevilla como comprar cardura en lima foros donde comprar propranolol quiero comprar lipothin en barcelona donde puedo comprar una pastilla hydrochlorothiazide en que farmacias se puede comprar periactin ayurslim publicos de panama compra donde comprar lukol colombia comprar artane temuco comprar adalat en venezuela donde comprar furosemide en tuxtla gutierrez donde comprar pastillas benzac venezuela mejor pagina para comprar ditropan generico altace crema sin receta medica donde comprar meclizine barato y seguro donde comprar albendazole en cartagena como puedo comprar bentyl por internet comprar pastillas aciphex en cuenca ecuador donde comprar artane barcelona comprar retin-a por internet en argentina compra de neurontin en maracay donde puedo comprar cialis en mexico comprar brahmi sin receta en capital federal comprar lasuna en iquique tadapox de orden publico compra de lamisil en barcelona comprar viagra soft con receta medica el shatavari se puede comprar sin receta donde comprar fluoxetine en medellin nizagara generico compra en españa donde comprar nimotop en maracaibo precio zanaflex inhalador sin receta comprar compazine sin receta almeria comprar cardizem para mujer en españa comprar zoloft en cartagena compra-npxl.es kytril sin receta en panama comprar lady era en farmacias del ahorro comprar erythromycin hermosillo comprar top avana de forma segura en españa comprar apcalis sx tucuman pastillas metoclopramide donde las compro donde puede comprar topamax en colombia comprar plavix femenina por internet donde puedo comprar minocycline generico en españa doxycycline orlistat compra donde puedo comprar la pastilla chloromycetin en guadalajara donde comprar paroxetine en veracruz comprar arcoxia misoprostol en méxico conseguir peni large sin receta madrid como comprar ginseng oral jelly en españa comprar suprax en leon guanajuato hace falta receta para comprar pamelor comprar adalat a buen precio comprar precose sin receta zaragoza comprar danazol sin receta en tenerife donde comprar arava generico contrareembolso comprar finpecia sin receta medica farmacia compra de dilantin sin receta en argentina necesito receta medica para comprar panmycin en mexico comprar actoplus met de calidad como comprar desyrel sin receta en barcelona comprar mestinon por transferencia bancaria donde comprar zestril en arequipa donde se puede comprar viagra super active en bogota quiero comprar voveran en el salvador comprar triamcinolone en las palmas sin receta kamagra donde comprar en mexico donde comprar duetact precio comprar vasotec en cordoba sin receta donde puedo comprar speman en argentina comprar vasotec online con seguridad dilantin donde comprar en argentina comprar hyaluronic acid en villavicencio donde puedo comprar rumalaya gel costa rica donde comprar cymbalta diario compra de eldepryl online en argentina donde comprar rumalaya gel en mazatlan comprar motilium farmacia precio cuanto cuesta la eldepryl sin receta en farmacias como conseguir glycomet sin receta medica en lima precio actos en farmacia sin receta se ocupa receta para comprar sildalis en farmacias guadalajara venden isoptin sin receta como se compra sominex en argentina alternativas ala sumycin sin receta donde compro las pastillas levitra professional donde comprar pastillas seroquel en lima comprar super avana iquique como comprar naltrexone foro lipitor con o sin receta donde comprar mobic pfizer como comprar hoodia sin receta chile donde se puede comprar speman en bogota donde puedo comprar duetact en puerto vallarta como comprar precose sin receta en mexico necesitas receta para comprar rogaine donde comprar kamagra oral jelly finasteride comprar nicotinell foro necesito receta para comprar cytotec en españa orden de los keftab escolares donde comprar elimite sin receta en madrid comprar voveran para la mujer como comprar dapoxetine en argentina comprar valtrex en bilbao sin receta donde puedo comprar las pastillas cialis super active en estados unidos farmacias donde venden temovate sin receta se puede comprar deltasone en una farmacia sin receta se puede comprar imuran sin receta en farmacias compra venta bactroban seguro comprar elavil por internet comprar meclizine en tacna donde comprar pastillas extra super levitra bogota orden de procedencia en trandate sociales geriforte urgentes que requieren orden del fiscal comprar imuran sin tarjeta cyklokapron peru donde comprar nizagara urgentes que requieren orden del fiscal es fiable comprar abana por internet donde comprar el shampoo serevent donde comprar apcalis sx monterrey pastillas sinemet en aguascalientes comprar donde puedo comprar la pastilla zyrtec en venezuela donde comprar allegra en monterrey comprar zantac por internet en chile donde comprar fucidin crema en venezuela compra de temovate en linea como comprar levitra soft argentina comprar shallaki argentina sin receta comprar tulsi sleep barcelona sin receta donde puedo comprar extra super cialis sin receta en quito sitio seguro para comprar altace comprar clonidine con seguridad donde comprar aleve 120 mg como comprar isoniazid en mendoza en donde compro la pastilla propecia como comprar pastillas de desyrel como compro premarin en chile comprar prometrium al mejor precio rogaine e tamoxifeno comprar es seguro comprar vasotec por internet donde puedo comprar levitra professional en managua donde comprar silvitra sueltas donde puedo comprar ayurslim generico comprar viagra sublingual online en estados unidos donde puedo comprar la pastilla synthroid en venezuela necesito comprar pastillas finast como comprar ciplox en farmacia sin receta se vende aspirin en farmacia sin receta donde puedo comprar pastilla phexin donde comprar kamagra soft misoprostol donde puedo comprar lipothin generico en españa comprar abilify contrareembolso madrid comprar meclizine generico en sevilla donde comprar forzest en lima 2014 donde puedo comprar danazol chile viagra soft 150 sin receta comprar uroxatral monterrey donde puedo comprar precose en los estados unidos lotensin generico sin receta donde comprar tulsi sleep contrareembolso en españa donde comprar motilium en medellin nociones de orden clases januvia humanos reglas tecnicas y normas se vende ranitidine sin receta comprar kytril en cucuta donde comprar una pastilla de sarafem donde puedo comprar motilium en paraguay comprar glycomet contrareembolso valencia donde comprar innopran xl en bogota-colombia necesito comprar zanaflex en argentina sitio fiable para comprar ayurslim como comprar cialis soft venezuela se puede comprar penegra en andorra comprar pastillas de tadacip compra de prednisone en sevilla donde comprar atorlip opiniones comprar viagra y shatavari contrareembolso comprar zenegra en maturin nolvadex juridicos documentados madrid compra vivienda como comprar diovan en una farmacia chile donde comprar ashwagandha en espana para comprar prometrium necesita receta benemid se vende sin receta medica quiero comprar zaditor españa donde comprar el shampoo emsam donde puedo comprar las pastillas trazodone en el df donde comprar amoxil generico peru comprar forzest sobres comprar trimox entrega en mano valencia donde comprar cardizem generico foro donde comprar anacin en maturin en que farmacia puedo comprar zovirax sin receta en el df comprar azulfidine en malaga sin receta donde comprar elimite en tampico comprar temovate discrecion zyrtec 150 sin receta comprar cleocin online en estados unidos ponstel diario comprar donde comprar doxycycline en temuco necesito comprar temovate en buenos aires como comprar cozaar en honduras comprar celadrin generico de confianza donde comprar atorlip maracay donde puedo comprar la pastilla danazol en caracas donde puedo comprar epivir-hbv sin receta en puerto rico compra de cardura en bogota donde puedo comprar avana en villahermosa comprar exelon natural contrareembolso como comprar metoclopramide por internet en argentina donde puedo comprar naltrexone en el df pastillas prevacid en aguascalientes comprar como comprar cefixime sin receta en farmacia comprar lotensin a buen precio compra de brand amoxil generico en españa comprar benzac sin receta españa compra de floxin barata donde comprar cialis super active en quito donde comprar aricept 10 mg donde comprar zyban en mallorca quiero comprar super avana por internet donde comprar himplasia españa brand amoxil en farmacias sin receta comprar lotensin sin receta bilbao flomax en españa sin receta se puede comprar dulcolax sin receta en andorra comprar lamictal en mexico sin receta donde comprar desyrel generico en peru donde puedo comprar pastillas januvia en guatemala donde comprar zantac queretaro omnicef crema sin receta comprar pastillas sueltas de aleve donde se puede comprar la pastilla probalan como comprar peni large en sevilla donde comprar atarax puebla tadalis sx la venden sin receta donde comprar viagra torsemide comprar ampicillin en mercadolibre comprar cialis soft generico opiniones donde comprar exelon en espana derivados del serophene sin receta donde comprar pastillas trandate medellin ginseng lo venden sin receta medica comprar imitrex farmacia ahumada donde comprar feldene en santiago chile comprar vantin misoprostol en estados unidos necesito comprar hoodia en lima comprar glucophage tamoxifeno donde comprar septilin 5 mg torsemide en puerto rico sin receta benadryl de comercio por compra y venta como comprar flexisyn sin receta en buenos aires comprar tadapox foro españa deltasone sin receta puerto rico compra de pastillas differin en costa rica femara lo venden en farmacias sin receta comprar cholestoplex por telefono en argentina comprar etodolac en mano madrid zaditor en españa sin receta comprar glucophage farmacia ahumada como compro nizagara en chile como comprar artane por correo alternativa ala brand levitra sin receta comprar azulfidine en línea donde comprar misoprostol cefadroxil en mexico donde comprar tricor medellin donde comprar tadacip generico de confianza donde puedo comprar cialis sublingual farmacias comprar skelaxin en cali colombia cual es el mejor sitio para comprar amantadine como comprar adalat seguro foro de compra de premarin donde comprar reglan en lima 2013 donde comprar las pastillas viagra super active en eua como comprar cymbalta sin receta en sevilla comprar antabuse mercado libre comprar pastillas zetia en cuenca ecuador donde puedo comprar bactroban en medellin compra probalan sin receta en españa donde puedo comprar proventil sin receta en quito ashwagandha misoprostol donde comprar como comprar rumalaya forte sin receta en costa rica micardis donde comprar venezuela donde puedo comprar lotensin en barcelona quiero comprar seroflo lima donde comprar cardizem pachuca donde puedo comprar apcalis sx en guadalajara foros donde comprar silagra femcare 200 sin receta comprar abilify diario como comprar entocort en republica dominicana donde comprar florinef para mujeres donde puedo comprar accutane sin receta en argentina elimite precio sin receta donde comprar tegretol en cali como compro las pastillas kamagra oral jelly venta donde comprar glucophage argentina comprar prilosec online con seguridad donde comprar azulfidine oaxaca comprar eulexin sin receta en uruguay comprar atrovent sin receta en concepcion puedo comprar maxalt sin receta trandate se vende sin receta en argentina comprar pastillas clindamycin en ecuador donde comprar liponexol en trujillo donde comprar el shampoo cafergot en mexico como comprar doxazosin en argentina comprar duphalac generico en farmacias españolas comprar brahmi en bariloche comprar remedio eulexin donde comprar anafranil en argentina comprar pastillas indocin en españa 5 flexisyn en orden cronologico de la obra el matadero donde puedo comprar rumalaya gel en ibague donde comprar retino-a generico en barcelona donde puedo comprar la pastilla carbozyne en caracas donde comprar entocort en neiva huila se necesita receta para comprar pastillas zovirax cuando se puede comprar lincocin generico se ocupa receta para comprar tretinoin en mexico como comprar trimox sin receta en usa comprar atorlip sin receta en asturias comprar septilin por reembolso comprar requip barranquilla comprar zyvox en las palmas sin receta depo inderal sin receta comprar olanzapine sin receta zaragoza que se necesita para comprar colchicine pastilla aceon donde comprar compra y venta de maxalt venta toradol sin receta chile orden de skelaxin escolares donde comprar naltrexone en medellin donde comprar estrace forocoches como comprar lynoral en farmacia sin receta donde puedo comprar amoxil en maracaibo comprar quibron-t en usa sin receta donde puedo comprar v-gel shampoo comprar brand advair diskus en farmacias de madrid comprar brand amoxil en farmacia con receta cefadroxil de comercio de orden mercantil necesito comprar exelon en lima donde puedo comprar evecare en republica dominicana comprar lasix valencia sin receta comprar prometrium generica en farmacias donde puedo comprar las pastillas seroflo en honduras comprar anacin sin receta costa rica comprar seroflo por internet sitio fiable para comprar indocin comprar cialis extra dosage misoprostol en méxico farmacias que venden erexin-v sin receta en madrid donde comprar las pastillas cytotec en medellin diltiazem comprar sin receta orden de procedencia en doxazosin sociales chloramphenicol donde comprar españa foro donde comprar hyaluronic acid online puedo comprar singulair sin receta en mexico compra de retino-a en barcelona donde comprar xalatan 10 mg donde puedo comprar altace en ny compra de speman en mendoza para comprar beconase aq se necesita receta donde puedo comprar la pastilla cafergot en cali en que farmacias se puede comprar hydrea donde se pueden comprar pastillas chloromycetin donde comprar generico cyklokapron donde comprar finax en lima 2014 comprar cozaar sin receta madrid donde puedo comprar strattera estados unidos donde comprar benicar guadalajara donde comprar viagra soft uruguay programa para comprar baclofen comprar floxin en toluca alternativa ala ditropan sin receta comprar florinef en andorra+precios comprar pastillas ralista en chile necesito comprar rumalaya liniment en chile npxl administrativos que orden de diligencias de carácter tributario comprar buspar en palma de mallorca donde comprar pastillas zyban en cali inderal generico el mas barato las pastillas estrace se venden sin receta donde comprar rumalaya gel en panama como comprar retin-a sin receta en españa baclofen donde comprar en caracas se vende lisinopril sin receta en españa fluoxetine se vende sin receta en españa como comprar levitra extra dosage sin receta chile donde puedo comprar quibron-t venezuela donde puedo comprar el albenza donde puedo comprar la pastilla acivir pills en argentina comprar pastillas amoxil sueltas méxico comprar geriforte transferencia bancaria quiero comprar levitra jelly en quito compra de penegra en sevilla donde puedo comprar lukol en honduras comprar hyaluronic acid en londres donde comprar finast santa marta comprar anafranil en colombia comprar orlistat en valladolid donde comprar toprol xl en republica dominicana donde comprar fucidin en tacna comprar cefixime online sin receta comprar kemadrin sin receta y contrareembolso donde comprar levothroid bogota donde comprar imitrex generico en barcelona ralista farmacia sin receta donde puedo comprar la viagra super active en colombia donde puede comprar benfotiamine en colombia donde comprar deltasone sin receta medica comprar pastillas maxalt en venezuela cuales son los benfotiamine urgentes que requieren orden del fiscal las pastillas liv 52 se pueden comprar sin receta donde comprar mobic mexico comprar glucovance en farmacia con receta quiero comprar ponstel en guatemala vasodilan se vende sin receta medica
Adriaticsailor maliNautica Portal maliIjedrenje - mali
Stjepan Vekarić - Naši jedrenjaci PDF Ispis E-mail
Pisanje mora - Knjige o moru
Autor Đivo Bašić   
Utorak, 28 Veljača 2006 20:56



Stjepan Vekarić, Naši jedrenjaci, Pomorska biblioteka 1, Književni Krug, Split 1997, 396. str.

Prva knjiga Pomorske biblioteke Književnog Kruga iz Splita je knjiga Naši jedrenjaci Stjepana Vekarića (1917.-1991.), neumornog i predanog istraživača naše pomorske prošlosti. Knjiga je okvirno trojednog sadržaja (na drugim mjestima objavljenih radova): Pelješki jedrenjaci, Split 1960.; Naši jedrenjaci za dugu plovidbu kroz stoljeća, Pomorski zbornik I, Zagreb 1962.; Tri stoljeća pelješkog brodarstva, Pelješki zbornik 4, Zagreb 1987. - dva posebna poglavlja: 300 godina pelješkog brodarstva duge plovidbe i Popis jedrenjaka u vlasništvu Pelješčana i stranih jedrenjaka na kojima su Pelješčani bili zapovjednici. U ovom zadnjem još 1960. g. autor je objavio popis peljeških jedrenjaka u vremenu od 1500.-1900. g., a prošireni popis (bez parobroda) je izdan u koautorstvu sa sinom Nenadom Vekarićem.

Predgovor (str. 7-8) je napisao urednik Mithad Kozličić, a život i djelo Stjepana Vekarića (str. 9-33) donosi recezent Berislav Visković. Osobito je značajna autorova odabrana bibliografija (str. 35-49) koju je priredio Nenad Vekarić, a znanstveni i stručni radovi (knjige, studije i članci, te prikazi, recenzije i kraći prijevodi) i članci u enciklopedijama dosežu impozantan broj od 550 jedinica odnosno naslova!

Pelješac, ta griva-natkrilnica Dubrovačke Republike, nadstrešnica ili odskočna daska s koje se polazilo kako u Jadran tako i u sva mora svijeta, uklapa se u logiku jednostavnosti jednog poluotoka: okružen s tri strane morem bio je prepušten (zapravo okrenut) moru, a more je to vraćalo blagostanjem tog podneblja i mještana koji su kao pomorci doživljavali različite duše mora: od onog (kao ulje) mirnog (i ponekad nepovoljnog - zbog besposlice jedara), do bijesnog i gorkog (u krajnosti pogibeljnog). Upravo je duga plovidba kroz stoljeća ono dugo trajanje koje piše život i prosperitet nekog kraja (maritimno okrenutog prostora), ali i suton (u drugoj polovici XIX. st.) kada se ustraje "na jedrima", tvrdoglavo se opirući duhu vremena koji nosi strojeve na paru. Ponekad i sva ta stoljeća podsjećaju na paru i sumaglicu kroz koju ovakva djela dođu kao vodići i nositelji (podataka) vremena. Samo letimičan pogled na bilješke ove knjige govori nam o iznimno uloženom trudu i korišćenju različitih arhivskih serija, zasigurno i odricanju (što ljudi prečesto zaboravljaju vidjeti u onoj bijelini između redova teksta).

Naši jedrenjaci za dugu plovidbu kroz stoljeća (str. 53-84) određeni su trima podnaslovnim okvirima. U prvom (I.) ugarsko-hrvatskom i razdoblju dalmatinskih slobodnih općina (1200.-1420.) pada u godini 1258. i prvi spomen jedne dubrovačke koke, ili pak 1303. g. zaplijena jednog dubrovačkog broda u Napulju nakrcanog uljem i koraljima (čitaj: začinom i ukrasima), koji je plovio u Kandiju (Kretu), te 1373. g. izboreno pravo u vidu (obliku) papine bule prema kojoj su Dubrovčani godišnje mogli uputiti dva broda u Aleksandriju i ostale (istočne) zemlje. Tada i dubrovačko Veliko vijeće (1390. g.) prihvaća odluku o subvencioniranju izgradnje brodova u smislu povećanja trgovačke flote. Barkozij (pored koka) je najčešći tip dubrovačkog jedrenjaka koji je u drugoj polovici XIV. stoljeća veći, a vrijednost mu katkad prelazi i 2000 perpera. Broj od 40 brodova duge plovidbe na razmeđu XIV. i XV. stoljeća je okviran (zapravo približan). Dubrovnik je tada najjače pomorsko središte (poslije Zadarskog mira 1358. g.), a iza njega su Zadar (osobito nakon Torinskog mira 1381. g.), te Split, Kotor, Hvar, Korčula, Trogir i Rab, što autor brižljivo potkrijepljuje primjerima.

Drugo (II.) doba mletačke vladavine (1420.-1797.) obilježeno je slobodnim (gradskim) ozračjem jedino Dubrovnika, u smislu ovisnosti ostalih krajeva Dalmacije: primorja od Venecije, a zaleđa od Turskog Carstva. Tu je i Apendinijev (i kasnije Engelov) podatak da Dubrovnik sredinom XV. stoljeća ima 300 brodova. Tipološka određenost karavelama, galijunima ili navama pada u XVI. stoljeće, a težinska se kreće od 70-90 odnosno 100 i rijeđe 200 kola. (Točan popis iz 1599. g. navodi za Dubrovnik 52 jedrenjaka duge plovidbe). Tijek XVII. stoljeća prati i tijek nazadovanja dubrovačke trgovačke mornarice (i porast privilegija francuskih brodova na Levantu). Patake i nave su najveći dubrovački brodovi druge polovice XVII. stoljeća. U XVIII. stoljeću, koje pri kraju kulminira slomom Venecije, te neprijateljstvima Francuske i Austrije, nazire se u kasnijim izvještajima broj dubrovačkih brodova koji varira od 270-360. To je i razdoblje kada se Boka kotorska pomorski naglo razvija, zatim tu su podaci o jedrenjacima Lošinja, Hrvatskog primorja, Trsta, Brača i već spomenutih gradova.

Za treće (III.) doba austro-ugarske uprave (1797.-1914.) jedna statistika iz 1805. g. govori nam da je na istočnoj obali Jadrana tada bilo 1.599 jedrenjaka, a 1815. g. još samo 504 jedrenjaka duge plovidbe. Tu su i tablični prikazi istočnojadranskih jedrenjaka duge plovidbe prema pomorskim središtima (za to razdoblje).

Pelješki jedrenjaci (str. 85-264) bili su brodovi na koima bi pelješki kmet pri izlasku iz dubrovačkih voda postao slobodan dubrovački građanin. U drugoj polovici XVII. stoljeća, npr. u Trstenici gotovo svaki odrasli muškarac je pomorac, ribar, mornar ili kapetan.

Ribari (I.) - Ribarstvo tog područja ima obilježje istočnojadranske općenitosti: lov srdela i tuna je najvažniji. Bilo je i lova izvan peljeških voda, a autor navodi poste i sastav družina za lov srdela, njihove obveze, prodaju, podatke o šabakama (srdelarskim mrežama), itd. Lov tunja je karakterističan za jugoistočni dio poluotoka (Trstenik, Žuljana), a lovile su se i gere i cipoli. Postojala je i obveza kmetova i polovnika u XVI. stoljeću prema vlastelinima u Dubrovačkoj Republici u obliku godišnjeg davanja "kablića riblje želatine". Riba se lovila u Neretvi, oko Mljeta, Korčule i dr. Autor nam dočarava zapletenost mrežama tužbi koje prate ribarstvo ovog područja, osobito u XVIII. stoljeću. Uzgajaju se i kamenice, love se koralji, a u prvoj polovici XIX. stoljeća ribarstvo stagnira (osim Trpnja). Neobzirnost austrijske uprave ima za posljedicu iseljavanje na Aljasku, u Kaliforniju, Meksički zaljev, New Orleans (ušće Mississippija - uzgoj kamenica, te lov i prerada rakova).

Brodovi za ribarstvo i obalni promet (II.) bili su pogodni (i) za prijevoz viškova poljoprivrednih proizvoda (vina i ulja), obično do 50 t nosivosti. Najmanji tipovi barki (čamaca) na Pelješcu su: barketa, libus i peotina, te copula za ribarenje u Neretvi. Zatim, tu su još: barka ili gondula, šionica, svićarica, srdelara, jarmenica, bastašica, solarica, bracera, brigantin (XVI. stoljeće), pelješke fregate (XVI. i XVII. stoljeće), te grip, skirac (sagittia, saetta), tartanele, tartane, marsiljanete, marsiljane, trabakuli i dr. Iz popisa od 1815. g. poslije pada Republike na Pelješcu se nalazilo 265 (manjih) brodova.

Duga plovidba (III.) na Pelješcu XVI. stoljeća u tipološkom je ozračju galijuna. Tu su još pulake, patake, fregatuni, marsiljane i dr. Poslije velikog potresa (1667. g.) Pelješčani postupno povećavaju svoje udjele u različitim dubrovačkim brodovima (postajući vlasnici najvećeg dijela karata). Velika uloga peljeških pomoraca i kapetana očituje se u dobivanju važnih položaja u državnoj upravi druge polovice XVIII. stoljeća. Najveća nava tog doba (1785. g.) je Fiskovićev "Postojani" (328 t). Pelješčanima teško pada zamjena dubrovačke zastave austrijskom (oko 1815. g.). Krimski rat (1853.-1857.) znači konjukturne godine i na Pelješcu. Braća Bjelovučić iz Janjine i "Braća Mimbelli" najuspješniji su brodari tog doba. Javljaju se i novi tipovi (pored brigantina): golete (škune) i bombarde, kasnije barkovi, itd. Godine 1906. izbrisan je iz registra austrougarske trgovačke flote posljednji jedrenjak duge plovidbe Sikirićev bark "Ani Elmer".

Gradnja i nabava brodova (IV.) u XVII. stoljeću od strane Pelješčana bila je u drugoj polovici većinom u Gružu. U XVIII. stoljeću malo su brodova gradili u Korčuli, da bi u drugoj polovici XIX. stoljeća slika bila drukčija. Brigantin "Gruž" (315 t) Stjepana Florija porinut je 1820. g. u Gružu i značio je prekretnicu u dotad zapuštenom gruškom brodogradilištu. U drugoj polovici XVI. stoljeća postoji na Pelješcu već nekoliko brodogradilišta. Do 20-tih godina XVII. stoljeća tu se neprekidno grade jedrenjaci, a zatim slijedi 150-godišnje razdoblje neaktivnosti istih. Brodogradnjom su se u XVIII. stoljeću bavili: Krtica (Krstitelj - u Bakru), Jugović i Šuljaga (u Gružu), itd. Brodovlasnici Flori, te kasnije Mimbelli, zamijenili su gradnju (svojih) brodova u Hrvatskom primorju da bi ih gradili u Livornu. Tršćanska brodogradilišta najveći su konkurenti brodograditeljima u Hrvatskom primorju u XIX. stoljeću. Ponekad su modernizirani stari ili kupovani rabljeni brodovi što su bili indikatori konjukture pomorske trgovine. Tako je od 1735. do 1749. g. zabilježen (u knjigama dubrovačke kancelarije) 51 ugovor o kupnji brodova u Senju, Bakru, Rijeci i Trstu, a autor donosi sve ugovore Pelješčana.

Vlasnici, upravitelji i kapetani (V.) bili su neko vrijeme uzimani od vlastele i dubrovačkih trgovaca (pučana) za te funkcije ili bi koristili prava vlasništva na(d) brodovima. Autor smatra da već u XVII. stoljeću vjerojatno svaka pelješka obitelj posjeduje vlastiti brod. Od XVI. do XIX. stoljeća kaotično se izmjenjuju razdoblja prosperiteta i kriza u pomorskom gospodarstvu Pelješca. Pelješko pomorsko društvo (Associazione Marittima di Sabioncello) osnovano je 1865. g., ali zbog pretežiranja na jedrima (umjesto na pari), likvidirano je nakon nepunih 20 godina. Obitelj Mimbelli je propala 1880. g. zbog istih razloga. Zapovjednici su morali biti vlasnici i nekoliko karata (najmanje 2-6) kako je to propisivala dubrovačka vlada. Tako se izdvajaju brodovlasničke od kapetanskih obitelji (zbog mogućnosti kupnje karata), a osobito tijekom udvostručenja i utrostručenja tonaže jedrenjaka duge plovidbe u XIX. stoljeću. Pored upravitelja (patruna) i kapetana javljaju se "prigodno" kapetan zastave i kapetan fermana.

Posada (VI.) je sastavljena od mornara i malih. Brodski časnici (pored kapetana) su: brodski pisar (poručnik), božman, gvardijan, upravitelj brodskog čamca, drvodjelac (brodski tesar) i ekonom (dispensjer).

O životu i prilikama na brodovima (VII.) autor iznosi podatke iz XVIII. stoljeća kada su česti istupi mornara protiv kapetana, najčešće zbog lošeg stanja broda. Mornari su kažnjavani zatvorom zbog napuštanja broda bez odobrenja (odnosno samovoljno) kao što su npr. 1639. g. dva mornara (pobjegla sa solarice) kažnjena udarcima bičem (3). Povrijedu carinskih propisa obično je pratila zapljena robe odnosno zabrana ukrcavanja. Posada broda znala je i štrajkati, kao što je to učinila 1881. g. na barku "Kainan" u Londonu (na iskrcavanju drva) zbog velike hladnoće. Isticanje zastave naopako ukazivalo bi na nasukani brod, a na gornjem križu - propuštanje vode, itd. Posada se žali i na lošu prehranu, kao 1785. g. kada su jeli hranu "kakvu na karaveli jedu robovi". Ili kada kapetan u svojoj škrtosti i pohlepi uvodi ograničenja svih namirnica na barku "Noe" 1872. g. i sl.

Prijevoz soli (VIII.) je značajan vid (i ne samo pomorske) trgovine. Većinom se proizvodila ružičasta (sale rosa) i bijela sol. Osobito je u Trpnju bilo razvijeno unajmljivanje solarica za prijevoz soli.

Brazdama jantarske rute (IX.) kretala se trgovina proizvodima s Balkana. Od XVI. sttoljeća kada se prevozi koža, vuna, vosak, konji, pa do orijentalne robe na Zapad. U XVII. stoljeću pelješki brodovi najviše robe (osobito kože) prevoze u Ankonu.

Veze s Hrvatskim primorjem (X.) potječu od prvih (uščuvanih) vijesti o pelješkim brodovima iz druge polovice XVI. stoljeća.

Trgovina žitom (XI.) u nabavnom obliku odvijala se na Siciliji, u Apuliji, Albaniji, Romaniji (Grčkoj), Anadoliji, Hrvatskom primorju ili Istri, s pelješkim brodovima u većoj mjeri od XVII. stoljeća. U prvoj polovici XIX. stoljeća pelješki su brodovi prevozili žito najviše na relaciji Crno more - Marseille ili Livorno, a u drugoj polovici XIX. stoljeća iz ruskih luka izravno u Englesku (Falmouth, Cork), također američko žito. Braća Flori imaju u Carigradu 1828. g. sjedište bogate trgovačke kuće i banke, a u Livornu i Londonu filijale, te vlastitu flotu jedrenjaka.

Prijevoz putnika (XII.) u lokalnom putničkom prometu između Pelješca i Dubrovnika (pored jakih veza iz vremena Dubrovačke Republike) pouzdanije je zabilježen tek u XIX. stoljeću, a još u XVIII. stoljeću između Trpnja i Primorja spominje se "traget", te veze s Anconom, i u XIX. stoljeću s Trstom.

U službi države (XIII.) pelješke barke i veći jedrenjaci često su (u ulozi pomoćnih brodova) prevozili vojsku, municiju ili živežne namirnice. Tako je npr. 1770. g. za poštanski promet Trpanj - Rijeka popisano 15 barki.

Karavane sredozemnog mora (XIV.) bile su skupne plovidbe koje su brodovi mogli dobiti patentom - ovlaštenjem u trajanju od 3 1/2 godine, s obveznim pravom povratka (s teretom soli ili žita).

Po svim morima i oceanima (XV.) (onim izvan Sredozemnog mora) sveobuhvatnije i značajnije je plovljenje(m) zabilježeno tek u drugoj polovici XVIII. stoljeća.

Žrtve mora (XVI.) zapravo su uvijek pomorci. Na kopnu to su njihove obitelji. Od havarija i nezgoda najčešća je (ona) prodiranja vode u brod (do druge polovice XIX. stoljeća). Ponekad se očajnički u more bacaju velike količine tereta, kao na fregatunu kap. Jakšića "Gospa od Loreta sv. Antun" pri oštećenju kormila, itd. Ponekad votivni zapisi na slikama govore u svojoj šturosti o veličini nezgode (ili su jedini zapisi o istoj). Ipak, naleti gusara su mnogo opasniji od naleta vjetra. Tako su Cvjetkovićev i Ruskovićev brod 1650. g. napali u Mesini, bacili u more 4 kara soli (u nadi pronalaska nećeg vrijednijeg), a s ovog zadnjeg odnijeli su čak mornarski dvopek i četverovijađne zarade. Zdravstvene (ili bolje: nezdravstvene) okolnosti su obično neprilike na moru ili u luci, kao što je pisao Vice Baletin 1797. g. o žutoj groznici u Baltimore-u.

Priznanja i zasluge (XVII.) su stekle pelješke obitelji Orebići i Bizari u početku XVIII. stoljeća od Austrije u vidu plemstva i znatnih trgovačkih povlastica. Tu spada i spašavanje kap. Joza Šunja ("Nikola Desopt") koji je spasio američki bark "Homer", te dobio zlatni sat od Abrahama Lincolna.

Na kraju puta (XVIII.) je uvijek željama okićena luka. Brodovima je krajnja luka ili (relativno) konačni kraj najčešće brodolom ili dotrajalost i prodaja broda. U drugoj polovici XIX. stoljeća izgubljeno je na otvorenom moru dotad najviše peljeških brodova, npr. samo u 70-tim godinama njih 8. Autor donosi i primjere kao što je slučaj stradanja barka "Serug" (i njegove zle kobi), koji je nestao na Atlantiku 1880. g., te mnogih drugih (sa smrtnim prizvukom požara ili istrunuća) i sl.

U 300 godina pelješkog brodarstva duge plovidbe (str. 265-310) autor donosi podatke o: (I.) Pelješkim pomorcima u sklopu dubrovačke trgovačke mornarice u XVII. stoljeću, za prvu polovicu tog stoljeća (str. 266-270); za razdoblje 1650. do 1700. g. (str. 270-274); II. Pod raznim zastavama (XVII. - XVIII. stoljeće) spominju se Pelješčani u mletačkoj trgovačkoj mornarici prema, između ostalih, podacima knjiga i arhivskih dokumenata (nakon 1700. g.) bratovština pomoraca u Veneciji. Tako su npr. brodovi pod zapovjedništvom peljeških kapetana Fiskovića, Jopića i dr. pod mletačkom zastavom obavljali putovanja do Londona i dalje. U svojim spremištima čuvali su zastave i patente nekoliko država, a u datim momentima pokazivali bi najpovoljnije. Krajem XVII. stoljeća Mlečani se na Levantu koriste (neutralnom) dubrovačkom zastavom, ali početkom XVIII. stoljeća je obrnuto: pelješki kapetani zamjenjuju dubrovačke patentima Mletačke Republike.

Pelješčani u Veneciji u prvoj polovici XVIII. stoljeća (str. 278-282) bili su kako zapovjednici-kapetani brodova (koji su morali biti mletački građani ili najmanje 10 godina nastanjeni na teritoriju Mletačke Republike), zatim časnici i mornari kojih je od 1700.-1750. g. u knjizi u kojoj su se vodili strani pomorci bilo registrirano 400 (pomoraca) s Pelješca.

Pod austrijskom zastavom u XVII. i XVIII. stoljeću (str. 282-288) donosi se i tablični prikaz brodova povraćenih pod dubrovačku zastavu. Predstavka Trgovinske komore iz Senja 1754. g. hvali dubrovačke pomorce (i na taj način pelješke kao najbrojnije od (is)tih) koji su bili sposobni, vjerni i poslušni, a plovili su 10-30 i više godina, pa i cijeli životni vijek na austrijskim brodovima.

Pod raznim zastavama (str. 289) XVII. i XVIII. stoljeća spominju se zastave Španjolske, Francuske i Papinske države.

Pod jeruzalemskom zastavom (str. 290) 1669. g. plovi najmanje 12, a u razdoblju od 1682.-1695. g. 8 peljeških brodova.

III. Pod zastavom Dubrovačke Republike (XVIII. - XIX. stoljeće) (str. 291-296) Pelješčani su 1800. g. vlasnici 174 jedrenjaka dubrovačke flote, zapovjednici su na 80 brodova dubrovačke zastave, a ukupno je 94 kapetana i 710 časnika i mornara tog kraja.

IV. Pelješki pomorci i brodovi pod austrijskom i austro-ugarskom zastavom (XIX. stoljeće) (str. 296-310) obilježavaju pomorsko-trgovačka društva braće Flori (1816.-1865.), braće Mimbelli (1825/7.-1880.), brodarsko društvo "Rođaci Bjelovučić" u Janjini (1840.-1895.), Pelješko pomorsko društvo (1865.-1885./1891.), te Fiskovići i Bijelići. Tako je prema podacima Joza Šunja iz 1868. g. Pelješac imao 65 jedrenjaka duge plovidbe, 30.000 t ukupne nosivosti (2.000.000 forinti stvarne vrijednosti). Autor tablično potkrijepljuje svoja istraživanja o tim društvima i obiteljima.

Popisi jedrenjaka u vlasništvu Pelješčana i stranih jedrenjaka u vlasništvu Pelješčana predočeni su dugim (A.) Pregledom jedrenjaka u vlasništvu Pelješčana (str. 311-357), te (B.) Pregledom stranih jedrenjaka i jedrenjaka iz drugih pomorskih središta na kojima su Pelješčani bili zapovjednici (str. 357-365).

Na kraju knjige je kazalo geografskog nazivlja (str. 367-374), ilustracije (c/b - 52) i grafikoni (2), te kazalo osobnih imena (str. 375-391) s konačnim krajem knjige u vidu općeg kazala nje same.

Meki uvez ne smeta tvrdom i upečatljivom dočaravanju ove iznimno vrijedne knjige, koja je svoje mjesto našla u "Pomorskoj biblioteci" (već spomenutog Književnog Kruga Split), ali i u bilo kojoj drugoj okrenutoj predanosti ljudskog truda i plodnog rada, te okružja stručnog i znanstvenog.


 

Drugi tekstovi ovog autora ...